სერგი კაპანაძე ტელეკომპანია ფორმულასთვის მიცემულ ინტერვიუში განმარტავს, რომ საქართველოს ხელისუფლება ახორციელებს პროპაგანდას ევროპის წინააღმდეგ, თითქოს ევროპა აპირებს ჩვენთვის რაიმეს დაძალებას ან ქრისტიანული ღირებულებების შეცვლას. რაშიც იგულისხმება ლგბტქ საზოგადოების უფლებების დაცვა. სერგი კაპანაძეს მაგალითად მოჰყავს საბერძნეთისა და კვიპროსის მაგალითები და განმარტავს, რომ საბერძნეთმა დააკანონა ერთსქესიანთა ქორწინება ისე, რომ მისთვის ევროპას აღნიშნული ქმედების განხორციელება არ დაუძალებია.
(წყარო 25:00-დან)
ფაქტმინოტორმა მოიკვლია, როგორც საბერძნეთის მიერ ერთსქესიანთა ქორწინების დაკანონების საკითხი, ისე ევროკავშირში გაწევრიანების სავალდებულო პირობას წარმოადგენს თუ არა მსგავსი ქმედების დაკანონება.
საბერძნეთმა ერთსქესიანთა ქორწინება 2024 წლის 16 თებერვალს დააკანონა და გახდა პირველი მართლმადიდებელი ქრისტიანული უმრავლესობით დასახლებული ქვეყანა, რომელმაც ეს გააკეთა. გადაწყვეტილება განპირობებული იყო შიდა პოლიტიკური ნების, საზოგადოებრივი ცვლილებებისა და უფრო ფართო ევროპულ ღირებულებებთან შესაბამისობის კომბინაციით, თუმცა მას მნიშვნელოვანი წინააღმდეგობა შეხვდა. აქ მოცემულია ევროკავშირის წევრობის მიზეზებისა და როლის ჩამონათვალი:
რატომ დააკანონა საბერძნეთმა ერთსქესიანთა ქორწინება?!
1. პოლიტიკური ვალდებულება და ლიდერობა:
– პრემიერ-მინისტრმა კირიაკოს მიცოტაკისმა, რომელიც ხელმძღვანელობდა ცენტრისტულ-მემარჯვენე პარტიას „ახალი დემოკრატია“, მხარი დაუჭირა კანონმდებლობას, როგორც 2021 წელს ინიცირებული ლგბტ თანასწორობის უფრო ფართო სამოქმედო გეგმის ნაწილს. მიცოტაკისმა ეს თანასწორობის საკითხად ჩამოაყალიბა და განაცხადა, რომ ის „თამამად გააუქმებდა სერიოზულ უთანასწორობას“ და საბერძნეთს პროგრესულ ევროპულ ღირებულებებთან დააკავშირებდა.
– კანონპროექტი საბერძნეთის პარლამენტს 2024 წლის 1 თებერვალს წარედგინა და პარტიებს შორის უმრავლესობით – 176 ხმით 76-ის წინააღმდეგ – მიიღეს, რომელსაც მხარი დაუჭირეს ოპოზიციურმა პარტიებმა, როგორიცაა „სირიზა“, მიცოტაკისის პარტიის შიგნით არსებული წინააღმდეგობის მიუხედავად.
2. საზოგადოებრივი მხარდაჭერა და აქტივიზმი:
– გამოკითხვები აჩვენებს, რომ ერთსქესიანთა ქორწინებას ბერძნების დაახლოებით 62% მხარს უჭერს, თუმცა წინააღმდეგობა კვლავ ძლიერია ისეთ საკითხებზე, როგორიცაა ერთსქესიანთა მიერ შვილად აყვანა (ზოგიერთ გამოკითხვაში 69% წინააღმდეგია).
– ლგბტქ+ ჯგუფების, როგორიცაა „ცისარტყელას ოჯახები“, ათწლეულების განმავლობაში ადვოკატირებამ მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა. აქტივისტებმა ხაზი გაუსვეს ერთსქესიანთა წყვილებისთვის ბიუროკრატიული გამოწვევების მოგვარების აუცილებლობას, განსაკუთრებით მშობლის უფლებებისა და საზღვარგარეთ დაბადებული ბავშვების აღიარების საკითხებში.
3. სამართლებრივი ხარვეზების მოგვარება:
– კანონმა შეცვალა საბერძნეთის სამოქალაქო კოდექსი, რათა ქორწინება განისაზღვროს, როგორც „ორ განსხვავებული ან ერთი და იგივე სქესის პირს“ შორის დადებული კონტრაქტი, რომელიც ანიჭებს შვილად აყვანის სრულ უფლებებს და აღიარებს მშობლის უფლებებს ერთსქესიანთა წყვილებისთვის, მათ შორის საზღვარგარეთ დაბადებული ბავშვებისთვის. მან ასევე გააუქმა ტრანსგენდერი პირებისთვის სქესის კანონიერად შეცვლამდე განქორწინების მოთხოვნა.
– 2024 წლამდე, ერთსქესიანთა სამოქალაქო პარტნიორობა (ლეგალური 2015 წლიდან) კანონიერ მეურვეობას მხოლოდ ბიოლოგიურ მშობლებს ანიჭებდა, რაც არაბიოლოგიურ პარტნიორებს იურიდიულ გაურკვევლობაში ტოვებდა, რის გამოსწორებასაც ახალი კანონი ცდილობდა.
4. საერთაშორისო და რეგიონული გავლენა:
– საბერძნეთის ამ ნაბიჯმა ის ევროკავშირის 15 სხვა წევრ სახელმწიფოსთან და მსოფლიოს 35 ქვეყანასთან დააახლოვა, რომლებმაც უკვე დააკანონეს ერთსქესიანთა ქორწინება. მიცოტაკისმა ეს ხაზგასმით აღნიშნა, როგორც ადამიანის უფლებების ეტაპს, რაც ასახავს საბერძნეთის ერთგულებას ევროპული ღირებულებების მიმართ.
– 2013 წელს ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (ECHR) გადაწყვეტილებამ საბერძნეთის წინააღმდეგ ერთსქესიანი წყვილების სამოქალაქო კავშირებიდან გამორიცხვის გამო (2015 წლამდე) გაზარდა ზეწოლა უფლებების გაფართოების მიმართულებით.
5. პოლიტიკური სტრატეგია:
– ერთსქესიანთა ქორწინების ლეგალიზაციამ მიცოტაკისს საშუალება მისცა, მოეწონა ცენტრისტი და ლიბერალი ამომრჩევლები, რითაც მისი მთავრობა დისტანცირებული იყო ისეთი დავისგან, როგორიცაა ფარული მოსმენის ბრალდებები და მედიის თავისუფლებასთან დაკავშირებული შეშფოთება. ამან ასევე საბერძნეთი სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში პროგრესულ ლიდერად წარმოაჩინა.
საბერძნეთის ოპოზიცია პოზიციონირება:
– საბერძნეთის მართლმადიდებლური ეკლესია მკაცრად ეწინააღმდეგებოდა კანონს, ამტკიცებდა, რომ ის ძირს უთხრიდა ტრადიციულ ოჯახურ ღირებულებებს და შეეძლო „სოციალური ერთიანობის დარღვევა“. ათენში საპროტესტო აქციები გაიმართა, სადაც რელიგიურმა ჯგუფებმა ჯვრები გამოფინეს და ბიბლიის მონაკვეთები წაიკითხეს.
– ზოგიერთმა კონსერვატორმა პოლიტიკოსმა, მათ შორის ყოფილმა პრემიერ-მინისტრმა ანტონის სამარასმა, კანონი „სახიფათო“ უწოდა და განაცხადა, რომ ის ადამიანის უფლება არ იყო. ულტრამემარჯვენე პარტიებმა ის „ანტიქრისტიანულ“ შეაფასეს.
– კანონმა ლგბტქ+ თემის ზოგიერთი დამცველის კრიტიკა დაიმსახურა იმის გამო, რომ ის საკმარისად შორს არ წავიდა, განსაკუთრებით იმის გამო, რომ საბერძნეთში ერთსქესიან წყვილებს სუროგაციის უფლების შეზღუდვა არ მისცეს, რაც ჰეტეროსექსუალი წყვილებისა და მარტოხელა ქალებისთვის ხელმისაწვდომი ვარიანტია.
მოითხოვს თუ არა ევროკავშირის წევრობა ერთსქესიანთა ქორწინების ლეგალიზაციას?!
არა, ევროკავშირის წევრობა პირდაპირ არ მოითხოვს ერთსქესიანთა ქორწინების ლეგალიზაციას, მაგრამ ევროკავშირის ფარგლებში გარკვეული წინაპირობები და ზეწოლა ხელს უწყობს ლგბტქ+ უფლებების პროგრესს:
1. ევროკავშირის აშკარა მანდატის არარსებობა:
– ევროკავშირს არ აქვს სავალდებულო მოთხოვნა წევრი სახელმწიფოებისთვის ერთსქესიანთა ქორწინების ლეგალიზაციის შესახებ. ქორწინების კანონმდებლობა ეროვნულ კომპეტენციას მიეკუთვნება და ევროკავშირი პატივს სცემს წევრი სახელმწიფოების სუვერენიტეტს ამ სფეროში.
– თუმცა, ევროპის სასამართლომ (ECJ) 2018 წელს დაადგინა, რომ ევროკავშირის ქვეყნებმა უნდა აღიარონ ერთსქესიანთა ქორწინება იმიგრაციის მიზნებისთვის (მაგ., მეუღლის რეზიდენტობის უფლება) ევროკავშირის და ევროკავშირის არაწევრი მოქალაქეებისთვის, მაშინაც კი, თუ ერთსქესიანთა ქორწინება არ არის ლეგალიზებული ქვეყნის შიგნით.
2. ევროპული ღირებულებები და რბილი ზეწოლა:
– ევროკავშირი ხელს უწყობს დისკრიმინაციის აკრძალვას და თანასწორობას ფუნდამენტური უფლებების ქარტიის (მუხლი 21) შესაბამისად, რაც მოიცავს სექსუალურ ორიენტაციას. მიუხედავად იმისა, რომ ეს არ ავალდებულებს ერთსქესიანთა ქორწინებას, ეს ქმნის ნორმატიულ მოლოდინს წევრი სახელმწიფოებისთვის, რომ ხელი შეუწყონ LGBTQ+ უფლებების დაცვას.
– ევროპარლამენტის 2021 წლის რეზოლუციამ მოუწოდა ევროკავშირის წევრ სახელმწიფოებს, ჰარმონიზაცია გაუწიონ ერთსქესიანი წყვილების უფლებებს, მათ შორის ქორწინებასა და მშობლის უფლებებს, რაც გავლენას ახდენს ისეთ ქვეყნებზე, როგორიცაა საბერძნეთი.
– საბერძნეთის ლეგალიზაციამ იგი დააახლოვა ევროკავშირის 27 წევრი სახელმწიფოდან 16-ს, სადაც ქორწინების თანასწორობაა დაწესებული, რაც ასახავს დასავლეთ ევროპის სტანდარტებთან დაახლოების ტენდენციას.
2. ევროპული ღირებულებები და რბილი ზეწოლა:
– ევროკავშირი ხელს უწყობს დისკრიმინაციის აკრძალვას და თანასწორობას ფუნდამენტური უფლებების ქარტიის (მუხლი 21) შესაბამისად, რაც მოიცავს სექსუალურ ორიენტაციას. მიუხედავად იმისა, რომ ეს არ ავალდებულებს ერთსქესიანთა ქორწინებას, ეს ქმნის ნორმატიულ მოლოდინს წევრი სახელმწიფოებისთვის, რომ ხელი შეუწყონ LGBTQ+ უფლებების დაცვას.
– ევროპარლამენტის 2021 წლის რეზოლუციამ მოუწოდა ევროკავშირის წევრ სახელმწიფოებს, ჰარმონიზაცია გაუწიონ ერთსქესიანი წყვილების უფლებებს, მათ შორის ქორწინებასა და მშობლის უფლებებს, რაც გავლენას ახდენს ისეთ ქვეყნებზე, როგორიცაა საბერძნეთი.
– საბერძნეთის ლეგალიზაციამ იგი გაათანაბრა ევროკავშირის 27 წევრი სახელმწიფოდან 16-თან, სადაც ქორწინების თანასწორობაა, რაც ასახავს დასავლეთ ევროპის სტანდარტებთან დაახლოების ტენდენციას.
3. ევროპის საბჭო და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლო:
– როგორც ევროპის საბჭოს წევრი, საბერძნეთი ექვემდებარება ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს, რომელმაც გამოიტანა გადაწყვეტილება სექსუალური ორიენტაციის საფუძველზე დისკრიმინაციის შესახებ. 2013 წელს ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომ საბერძნეთის წინააღმდეგ შეტანილმა საქმემ ერთსქესიანი წყვილების სამოქალაქო კავშირებიდან გამორიცხვის შესახებ (2015 წლამდე) შექმნა პრეცედენტი, რომელმაც ხელი შეუწყო ერთსქესიანი ურთიერთობების უფრო ფართო აღიარებას. – 2024 წლის კანონი რელიგიურმა ორგანიზაციებმა გაასაჩივრეს საბერძნეთის სახელმწიფო საბჭოში, თუმცა სასამართლომ 2025 წლის 30 მაისს 21-6 ხმით დაადგინა, რომ ის კონსტიტუციური იყო და აძლიერებდა ევროპულ ადამიანის უფლებათა სტანდარტებთან შესაბამისობას.
4. პრაქტიკული წინაპირობები:
– მიუხედავად იმისა, რომ ფორმალური მოთხოვნა არ არის, ლგბტქ+ უფლებების დაცვამ შეიძლება გააძლიეროს ქვეყნის პოზიცია ევროკავშირში, განსაკუთრებით ეკონომიკური და პოლიტიკური ინტეგრაციის თვალსაზრისით. საბერძნეთის გაუმჯობესებული რეიტინგი ILGA-Europe-ის ცისარტყელას რუკაზე (2021 წელს 47%-დან 2024 წელს 71%-მდე, ევროპაში მე-6 ადგილზე) ასახავს მის ძალისხმევას, დააკმაყოფილოს ეს მოლოდინები.
– ევროკავშირის წევრობის მსურველი კანდიდატი ქვეყნებისთვის, ადამიანის უფლებების, მათ შორის დისკრიმინაციის აკრძალვის, სფეროში პროგრესის დემონსტრირება ხშირად განიხილება გაწევრიანების მოლაპარაკებების დროს, თუმცა თავად ერთსქესიანთა ქორწინება არ არის წინაპირობა.
დასკვნა
საბერძნეთში ერთსქესიანთა ქორწინების ლეგალიზაცია განპირობებული იყო შიდა ადვოკატირების, პოლიტიკური ლიდერობისა და ევროპული ადამიანის უფლებათა სტანდარტებთან შესაბამისობის ნაზავით, თუმცა მას მნიშვნელოვანი წინააღმდეგობა შეხვდა მართლმადიდებლური ეკლესიისა და კონსერვატიული ფრაქციების მხრიდან. ევროკავშირის წევრობა არ ავალდებულებს ერთსქესიანთა ქორწინებას, თუმცა ევროკავშირის მიერ თანასწორობასა და დისკრიმინაციის აკრძალვაზე აქცენტი, ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებებთან ერთად, წევრ სახელმწიფოებზე არაპირდაპირ ზეწოლას ახდენს, რათა გააფართოვონ ლგბტქ+ უფლებები. საბერძნეთის ნაბიჯი ასახავს როგორც შიდა პროგრესს, ასევე უფრო ფართო ევროპულ ღირებულებებთან ჰარმონიზაციის სურვილს, რაც მას სამხრეთ-აღმოსავლეთ ევროპაში ლიდერად ასახელებს.
ყოველივე ზემოაღნიშნულის გათვალისწინებით, დგინდება, რომ ევროკავშირი გაწევრიანების სავალდებულო პირობად არ მიიჩნევს ერთსქესიანთა ქორწინების დაკანონებას, არც რომელიმე წევრ თუ წევრობის კანდიდატ ქვეყანას აძალებს მსგავსი ქმედების განხორციელებას. ევროკავშირის სავალდებულო მოთხოვნა არის ადამიანის ძირითადი უფლებების დაცვა და პატივისცემა, აღნიშნულში კი ასევე იგულისხმება ლგბტქ საზოგადოების უფლებების დაცვა. აღნიშნულ უფლებებში კი საზოგადოების ნაწილის მოსაზრებით სვალდებულო წესით იგულისხმება ქორწინების უფლებაც. რაც თავისმხრივ სხვადასხვა სახის მანიპულაციური ინტერპრეტაციის საშუალებას წარმოშობს, აღნიშნული ინტერპრეტაციები კი ხშირ შემთხვევაში მიმართულია საზოგადოების ფართო წრეების მიზანმიმართულად შეცდომაში შესაყვანად. თუმცა ფაქტმონიტორის მიერ ვერ იქნა მოძიებული ხელისუფლების ოფიციალური რომელიმე წყაროს მიერ გავრცელებული ყოფილიყოს ინფორმაცია, მასზედ, რომ ევოპაში გაწევრიანება გულისხმობს ერთსქესიანთა ქორწინების სავალდებულო წესით დაკანონებას ან/და ევროკავშირი სავალდებულო წესით ითხოვდეს აღნიშნულის განხორციელებას. შესაბამისად, ფაქტომინტორმა სერგი კაპანაძის განმარტება შეაფასა, როგორც მანიპულაცია.
შენიშვნა: მინიჭებული ვერდიქტის გასაჩივრება ან შეცვლის მოთხოვნა შესაძლებელია განხორციელდეს დაინტერესებული პირის მიერ ფაქტმონიტორის ოფიციალურ საიტზე
